Ο «Τρελαντώνης»

15/04/2013

Γράφει η Αίγλη Τούμπα

8-ΒΙΒΛΙΟ

Της Πηνελόπης Δέλτα
Σελ. 295

Ο «Τρελαντώνης» έχει ήδη στην πλάτη του 100 χρόνια από την πρώτη του έκδοση, ενώ το ατίθασο παιδί, που ως αιώνιος συλλέκτης «είχε πάντα γεμάτες τις τσέπες του από τόσους θησαυρούς», έγινε 80 ετών. Εξακολουθεί όμως να γοητεύει μικρούς και μεγάλους και δεν είναι σπάνιες οι φορές που οι ελληνικοί θίασοι το έχουν ανεβάσει στο θεατρικό σανίδι.
Ο μικρός Αντώνης Μπενάκης [αδελφός της Πηνελόπης Δέλτα, εθνικός ευεργέτης και ιδρυτής του Μουσείου Μπενάκη], οι σκανδαλιές του και η ανυπότακτη φαντασία του, έτσι όπως τις έζησε και τις περιέγραψε η Π. Δέλτα στο ομώνυμο μυθιστόρημά της, πήραν τώρα δρόμο για τη Σκηνή 018 του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου [ΘΟΚ], για να αναπολήσουν την αθωότητα περασμένων εποχών, να μιλήσουν για την πατρίδα, την οικογένεια σε καιρούς κρίσης, την αναπόληση μιας χαμένης εποχής!

Ένα κλασικό μυθιστόρημα που γράφτηκε το 1932, και όπως γράφουν στην αλληλογραφία τους με τη συγγραφέα ο Κωστής Παλαμάς και ο Μυριβήλης, δεν χωρεί αμφιβολία ότι είναι ο πρόδρομος του Μικρού Νικόλα.

Η συγγραφέας μάς μεταφέρει στα παιδικά χρόνια της, στην περίοδο κατά την οποία μαζί με τα αδέλφια της πέρασαν τις διακοπές τους στην Καστέλα, στο σπίτι των θείων της, αναστατώνοντας την τακτική ζωή τους. Ξεπηδούν ανάγλυφα οι χαρακτήρες των τεσσάρων παιδιών με αρχηγό τον Αντώνη, τον πιο σκανδαλιάρη απ’ όλους αλλά που οι περιπέτειες και οι σκανταλιές του αναδεικνύουν μιαν ελεύθερη προσωπικότητα με μοναδική γενναιότητα, που καταφέρνει να παραμένει πάντα συγκινητικά ακέραιος, κερδίζοντας τον θαυμασμό όλων όταν παραδέχεται κάθε αταξία για χάρη της αλήθειας, ποτέ δεν φορτώνει μια δική του σκανδαλιά σε άλλους, τον αγαπούν γιατί δεν λέει ψέματα και κάνει όνειρα!
Και όταν ακόμη προσβάλλει μιαν Εβραία γειτονοπούλα του [και εδώ ο ρατσισμός είχε τη θέση του, κληροδότημα από τους μεγάλους] ευτυχώς βρίσκεται κάποιος μεγάλος να τον συμβουλεύσει και ταπεινώνεται προκειμένου να διορθώσει την προσβολή που έκανε.

Ο Τρελαντώνης παραμένει ο αδιαμφισβήτητος πρωταγωνιστής, ακόμη κι αν εκδηλώνει τις αρνητικές πτυχές του χαρακτήρα του. Φτάνει μια μόνο «ηρωική» σκανδαλιά του για να μετατρέψει σε θαυμασμό τη ζήλια ή την γκρίνια των αδελφών του, παρασέρνοντάς τους στον κόσμο της περιπέτειας και της ελευθερίας. Αυτοσχέδια παιγνίδια, ζημιές, καβγάδες κάνουν κάθε μέρα ξεχωριστή και τις καλοκαιρινές διακοπές αξέχαστες.

Οι σκανταλιές, οι φάρσες και οι τρέλες του μοιάζουν με άθλους που πολλές φορές θέτουν σε κίνδυνο την ίδια του τη ζωή και εξαντλούν την υπομονή των μεγάλων, μοιάζουν με εσωτερική ανάγκη που τον βοηθάει να ωριμάσει, να βρει τον εαυτό του, να μάθει κάτι παραπάνω για τη ζωή, να αφήσει πίσω του την πρώτη παιδική ηλικία και να ενταχθεί στην πιο ώριμη.

Η διήγηση, οι περιγραφές και οι διάλογοι της Π. Δέλτα, ανάγλυφοι, σε ταξιδεύουν μέσα από παλιά αρχοντικά, αλάνες και ολόδροσες αυλές, απαθανατίζοντας έτσι στις σελίδες της την καθημερινότητα της οικογένειας Μπενάκη, την παιδική ζωή σε όλο της το μεγαλείο, στολισμένη με τα ήθη της εποχής, την αναπόληση μιας χαμένης εποχής, τη νοσταλγία για τους χαρακτήρες που σιγά-σιγά χάνονται, βασισμένη στην ιδεολογία μιας άλλης εποχής. Μιας εποχής που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τη δική μας. Ή μήπως συμβαίνει το αντίθετο;

Έχουν περάσει 100 και περισσότερα χρόνια από τότε που έγραψε τα βιβλία της για παιδιά η Πηνελόπη Δέλτα. Όπως συμβαίνει σε όλα τα ιστορικά βιβλία, χωρίς εξαίρεση και αυτά της Π. Δέλτα, η θεματολογία δεν είναι σύγχρονη ούτε αγγίζει καταστάσεις και γεγονότα της εποχής μας. Τα βιβλία της Π. Δέλτα ανήκουν σε ένα άλλο αιώνα, πολύ διαφορετικό από αυτόν που τα σημερινά παιδιά βιώνουν και ασχολούνται, και ακόμη διαφέρουν κατά πολύ από τα παιδικά βιβλία που εκδίδονται σήμερα αφού η θεματολογία τους είναι παλιομοδίτικη και αν εξαιρέσουμε τις πρόσφατες [περσινές] εκδόσεις, όλα έχουν ασπρόμαυρες εικόνες και γραμματοσειρά που δεν συναντούμε σήμερα.

Κι όμως, αυτά τα βιβλία εξακολουθούν να ενθουσιάζουν και να συγκινούν τους μικρούς αναγνώστες και σήμερα ακόμη, με τη ζωντάνια τους, τις συναρπαστικές τους περιπέτειες και τις γλαφυρές περιγραφές των ιστορικών γεγονότων, μια επιστροφή στις κλασικές αξίες, σε αντίθεση με αυτούς που πιστεύουν στην κομφορμιστική αντίληψη: τα παλιά και δοκιμασμένα είναι καλά.

Και ενώ πίστευα ότι κάπου εδώ θα «έκλεινα» το αφιέρωμά μου στον «Τρελαντώνη», μια τηλεφωνική επικοινωνία με τη μεγάλη συγγραφέα Άλκη Ζέη άλλαξε το σκηνικό και ήρθε να προστεθεί μία ακόμη πολύ σημαντική παράγραφος, έτσι όπως μου την είπε η ίδια και μέρος της έχει συμπεριληφθεί ως επίμετρο στην επανέκδοση των εκδόσεων Εστία

Η Άλκη Ζέη μιλά για τον «Τρελαντώνη» και την Πηνελόπη Δέλτα
«Δεκαπέντε Δεκεμβρίου έχω τα γενέθλιά μου, έκλεινα τα δέκα, και ο αγαπημένος θείος και νονός Πλάτων Σωτηρίου [άντρας της Διδώς Σωτηρίου] μου έφερε δώρο ένα βιβλίο, δεμένο με ένα χαρτόνι σε λαδί μουντό χρώμα: «Π.Σ. Δέλτα, ΤΡΕΛΑΝΤΩΝΗΣ»! Το βιβλίο αυτό το έχω ακόμα, είναι το μόνο που σώθηκε από τις τόσες μου περιπλανήσεις κι ένα βέβηλο χέρι έχει ζωγραφίσει άτσαλα τις ασπρόμαυρες γκραβούρες! Ούτε εγώ ούτε η αδελφή μου είμαστε οι δράστες. Το προσέχαμε πολύ αλλά συχνά το δανείζαμε!
Πρώτη φορά που έβρισκα σ’ ένα βιβλίο παιδιά αληθινά σαν και μας, με τις σκανδαλιές τους, τις σχέσεις μεταξύ τους και τις σχέσεις τους με τους μεγάλους έτσι ακριβώς όπως τις ζούσαμε και εμείς. Δείχνει πόσο διαφορετικός είναι ο κόσμος των παιδιών και πόσο λίγο οι μεγάλοι το καταλαβαίνουν. Η Δέλτα το κατάλαβε εκείνη τη μακρινή εποχή που κανείς δεν ασχολιότανε με την ψυχολογία του παιδιού.
Ίσως δεν μπόρεσε κανένας συγγραφέας την τότε εποχή να γράψει ένα βιβλίο με ήρωες πραγματικά παιδιά, που να μιλούν και να συμπεριφέρονται σαν αληθινά παιδιά. Η Δέλτα όμως τα κατάφερε και ήτανε η μοναδική. Αληθινά παιδιά: αυτή είναι η μεγάλη κληρονομιά που άφησε η Δέλτα στα παιδιά με τα μυθιστορήματά της και σε μας τους συγγραφείς να γράφουμε παιδικά βιβλία με παιδιά τόσο αληθινά, σαν να έχουνε υπάρξει στ’ αλήθεια».

Εκδόσεις: Με τη συμπλήρωση φέτος 70 χρόνων από τον θάνατό της, όλα τα βιβλία της Π. Δέλτα έχουν ανατυπωθεί από μεγάλο αριθμό εκδοτών και έτσι θα τα βρείτε σε πολλούς εκδοτικούς οίκους: ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, ΕΣΤΙΑ, ΑΓΚΥΡΑ, ΚΕΔΡΟΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΜΙΝΩΑΣ, Μάλλιαρης Παιδεία, Πελεκάνος, ΝΤΟΥΝΤΟΥΜΗΣ.

Previous post:

Next post: