Post image for Μνήμες Πάφου – Εισαγωγή*

Μνήμες Πάφου – Εισαγωγή*

10/01/2017

Γράφει ο Ανδρέας Νικολάου

Στη μνήμη των γονιών μου, Αντώνη και Αυγής, που απλόχερα μου χάρισαν όλη τους την αγάπη.

Τι παράξενο που είναι το μυαλό! Και πόσο έντονες παραστάσεις και ερεθίσματα πρέπει να δέχτηκε για να συγκρατεί ακόμα ό,τι αποτύπωσε πριν απο εξηνταπέντε τόσα χρόνια. Μα το εκπληκτικότερο, ο κάτοχός του, εγώ, δεν ήμουν τότε παρά ένα μικρό παιδί νηπιακής, προσχολικής και ελάχιστα σχολικής ηλικίας, που είχε τότε ένα πέρασμα από την Πάφο. Βέβαια, θα ‘ταν τουλάχιστον ανόητο, αφελές και επιπόλαιο να ισχυριστώ ότι τίποτε δεν έσβησε. Απεναντίας, αυτά που καταγράφονται παρακάτω δεν είναι παρά ένα μικρό κλάσμα των όσων το ίδιο το μυαλό έχει στην πραγματικότητα καταγράψει. Άρα, δεν πρόκειται για κανένα βιονικό μυαλό αλλά ορισμένες συγκυρίες βοήθησαν ώστε κάποιες εικόνες και εμπειρίες, όσο κι αν ξεθώριασαν, να έχουν μείνει ακόμα αποτυπωμένες και να με προκαλούν να τις μοιραστώ με τους πιο νέους. Αρκετά στοιχεία από αυτές τις παραστάσεις, τα βιώματα και τα γεγονότα κατέχονται βέβαια πολύ καλά από τους παλιούς Παφίτες και οι οποίοι μάλιστα μπορεί να με διορθώσουν ή να με συμπληρώσουν. Βαθύτερη πρόθεσή μου δεν είναι απλώς η περιγραφή προσωπικών εμπειριών και βιωμάτων αλλά κυρίως, μέσω αυτών, να δώσω την εικόνα της Πάφου εκείνης της εποχής.

Όταν είσαι μωρό, η ζωή κατά κανόνα είναι ανέμελη, (υποκειμενικά) εύκολη και ευχάριστη. Παρά το ότι οι γονείς μου πέρασαν αρχικά (προ της Πάφου) φτώχεια, αρρώστιες και βάσανα, εγώ είχα την τύχη να ζήσω στην αμέσως μεταπολεμική εποχή μια πιο χαρούμενη παιδική ζωή αφού, ομολογώ, δεν μου έλειψε τίποτε και κυρίως η αγάπη των γονιών μου. Άρα, ό,τι καταγράφεται εδώ είναι με μια θετική προσέγγιση για το καθετί. Τα ευχάριστα με έντονο ενθουσιασμό και τα αναπόφευκτα δυσάρεστα με όχι τόσο αρνητική προσέγγιση. Πιθανότατα κάποιος τότε ενήλικας να περιέγραφε τα πάντα με ύφος πολύ διαφορετικό από μένα. Βέβαια, την εποχή του ’50 υπήρχε φτώχεια και δύσκολη ζωή. Είχε όμως αξιοπρέπεια, φιλοτιμία και πάνω απ’ όλα μια σφριγηλή νεολαία με καθάριο βλέμμα, μέσα στο οποίο διακρίνονταν και διαφαίνονταν αισιόδοξα όλα τα εχέγγυα για το μέλλον μιας ελεύθερης και ευτυχισμένης πατρίδας. Ο ιστορικός του μέλλοντος θα ξέρει σίγουρα τι πήγε στραβά…

Η πιο σημαντική συγκυρία είναι, πιστεύω, ότι έτυχε να κατοικήσουμε στην κεντρική πλατεία της Πάφου, όπου νοικιάσαμε ένα σπίτι ιδιοκτησίας Νικολαΐδη. Σ’ αυτή την πλατεία, που για μένα ήταν όλη η Πάφος, διαδραματίζονταν τα σημαντικότερα γεγονότα της πόλης. Για την ακρίβεια, με την άφιξή μας το 1948, πρωτοκατοικήσαμε για λίγο σε κάποιο σπίτι στις παρυφές της Πάφου (λέω παρυφές γιατί θυμούμαι γύρω χωράφια), απ’ όπου σχεδόν τίποτε δεν ανακαλώ, εκτός από το ότι η τουαλέτα μας ήταν μια παραγκούλα (1×1 μ.) πίσω στην αυλή. Επίσης θυμούμαι την τακτική επιστροφή μιας μικρής παρέας κυνηγών με τα δίκαννα και το θήραμά τους που πάντα χαιρετιόντουσαν με τον πατέρα μου. Απ’ αυτούς, το μόνο όνομα που θυμούμαι ήταν το Προύντζος γιατί ο πατέρας μου τον αστείευε ιδιαίτερα όταν δεν έφερνε τίποτε. Η πλατεία Κωστή Παλαμά, λοιπόν, ήταν για μένα όλος σχεδόν ο κόσμος που γνώρισα στην Πάφο. Οι ορίζοντες του κόσμου μου -και με βάση το κέντρο της πλατείας- ήταν η στήλη της 28ης Οκτωβρίου, ο Μουσαλλάς, ο Δημόσιος Κήπος και το σπίτι μου. Από το 1954 που εγκαταλείψαμε την Πάφο (εγώ κάπου 7 χρονών), πήγα ξανά μόλις το 1974, νιόπαντρος, για ένα ολιγοήμερο ταξιδάκι του μέλιτος.

Είκοσι χρόνια μετά! Καθ’ οδόν τι συναισθήματα με συνέπαιρναν, πόσο άγχος με διακατείχε, ποια προσμονή με ρουφούσε προς τα εκεί, μόνο η Ρένα, η γυναίκα μου, μπορεί σήμερα να περιγράψει. Άραγε θα αναγνώριζα τον Γιωργούλλη, τον Σπόντα και τον Ρολάνδο που μωρά παίζαμε «ππιριλιά»; Ευτυχώς ο κόσμος μου, η πλατεία, δεν άλλαξε. Το καφενείο του Ευγένιου, όπως το άφησα. Μόνο η ταμπέλα τώρα έγραφε: Καφενείο Νίκανδρος. Όμως το σπίτι μου, αλώβητο, ήταν εκεί. Πόσα και πόσα δεν είδα από αυτή τη μικρή βεράντα! Μια ταμπέλα στην πρόσοψη δήλωνε πως τώρα στεγάζει το Σοσιαλιστικό Κόμμα ΕΔΕΚ Πάφου. Στάθηκα εκεί καταμεσής του δρόμου και το κοίταζα αχόρταγα. Μερικοί στη βεράντα με κοιτούν παράξενα. Η Ρένα μού λέει «εξήγησε στους ανθρώπους μήπως σε παρεξηγήσουν». Είχε δίκιο. Τον Μάιο του 1974 ο πολιτικός διχασμός ήταν στο αποκορύφωμά του. Τους εξήγησα και με συγκίνηση μπήκαμε μέσα. Σαν να μην άλλαξε τίποτε. Ακόμα και το χαρακτηριστικό παμπάλαιο πόμολο (το κλαππί) της πόρτας της κουζίνας. Το υπνοδωμάτιό μου ήταν τόσο μεγάλο; Και η πίσω αυλή τόσο στενή; Πάντως με απογοήτευση αντίκρισα την πλαϊνή αυλή. Πού πήγε η μικρή μας δεξαμενή; Πού χάθηκαν εκείνες οι μοσχοβολιές από τα τριαντάφυλλα, τις λουβανούδες και το γιασεμί, τι απέγιναν οι ποικιλόχρωμες δάλιες και το πυκνό λασμαρί; Κάπου στη μέση ήταν και μια πολύκαρπη λεμονιά. Τώρα, όλα ξερά και αφημένα, χωρίς έλεος, στον χρόνο. Όμως, η μπροστινή βεράντα ήταν κατά προσέγγιση εκατοστού όπως την άφησα. Τα δυο τοιχάκια που καταλήγουν στις δύο κολόνες πριν την εξώπορτα ήταν τα άλογά μου. Εκεί καβαλημένος με τις ώρες έλεγχα τα πάντα, πότε στο ένα άλογο και πότε στο άλλο. Συνεπαρμένος δεν κατάλαβα πώς πέρασε τόση ώρα μέχρι που η φωνή της Ρένας μου είπε, εντάξει, όποτε θέλεις ερχόμαστε ξανά.

Έκτοτε, η Πάφος είναι για μένα ένας αγαπημένος προορισμός και την επισκέπτομαι τακτικά. Μέχρι σήμερα και μετά από 65 τόσα χρόνια η πλατεία του Κοιμώμενου Έρωτα (επισήμως Κωστή Παλαμά) δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά. Ξέρω ότι δεν θα μείνει για πολύ η ίδια. Το ίδιο και οι μνήμες. Θα ξεθωριάσουν και θα σβήσουν. Μοναδική μου φιλοδοξία είναι αυτό το κείμενο, σαν ένα πολύ-πολύ μικρό προσάναμμα, να ενισχύσει για λίγο ακόμα τα αποκαΐδια της μνήμης που, όπου να ‘ναι, θα μετατραπούν σε στάχτη της λησμονιάς.

Τα γεγονότα που θα περιγράψω είναι κυρίως σε αποσπασματική μορφή και χωρίς κατ’ ανάγκη με χρονική συνέχεια. Ελπίζω ότι οι παλιοί Παφίτες αναγνώστες θα δείξουν όση κατανόηση διαθέτουν για τυχόν ανακρίβειες. Άλλωστε, το ουσιαστικό διάστημα μέσα στο οποίο συνέβησαν τα γεγονότα που θα περιγράψω είναι όχι πάνω από 5-6 χρόνια, δηλ. περίπου από το 1948 μέχρι το 1954 και όταν ήμουν 2-7 χρονών. Ό,τι έχει καταγραφεί στη φωτογραφική πλάκα του μυαλού μου αναπαράγεται εδώ χωρίς επεξεργασία, χωρίς διασταύρωση, χωρίς έρευνα και με ό,τι επέτρεψε το βιαστικό ανοιγoκλείσιμο του φωτοφράκτη να εισχωρήσει. Και, βέβαια, το φωτογραφικό σύστημα ενός παιδικού μυαλού αναπόφευκτα παράγει πιο θαμπές εικόνες απ’ ό,τι ενός ενήλικα. Μόνο πολύ λίγα ιστορικά στοιχεία και ημερομηνίες έχουν επιστρατευθεί από μεταγενέστερες πηγές για να συμπληρώσουν κάποια γεγονότα που περιγράφω.

* Ξεκινά σήμερα η καταγραφή επεισοδίων από τη ζωή του Ανδρέα Νικολάου στην Πάφο του ’50, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας να καταγραφεί στη μνήμη η πόλη μιας δεκαετίας που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Τιμής ένεκεν, το ενδιαφέρον είναι στραμμένο στην Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης με όποιο τρόπο μπορεί να αποβεί χρήσιμος σαν αρχειακό υλικό. Από τις μνήμες ενός μικρού παιδιού στη συλλογική μνήμη μιας κοινότητας. Τα κείμενα θα φιλοξενούνται κάθε Κυριακή στο έντυπο Παράθυρο μέχρι την ολοκλήρωση της εξιστόρησης.

ΛΕΖΑΝΤΑ: Στο σιντριβάνι της πλατείας Κοιμώμενου Έρωτα / Κωστή Παλαμά.

Leave a Comment

{ 0 comments… add one now }

Previous post:

Next post: