Post image for Γκίκας, Κράξτον, Λι Φέρμορ : Ζωές που γοητεύουν

Γκίκας, Κράξτον, Λι Φέρμορ : Ζωές που γοητεύουν

27/02/2017

Γράφει η Μερόπη Μωυσέως

Η νέα έκθεση της Λεβεντείου Πινακοθήκης αποτυπώνει με έντονα χρώματα ζωγραφικών έργων, μέσα από ασπρόμαυρες φωτογραφίες και αλληλογραφία, τον τρόπο ζωής τριών δημιουργών που έζησαν αξιοζήλευτα

«Έχω χάσει επαφή με τον Paddy και την Joan, αν και σκέφτομαι να πάω να τους δω όταν ο καιρός θα είναι καλός. Έχω χάσει επαφή και με τον Johnny Craxton, που είναι κολλημένος στην Κρήτη», έγραφε σε επιστολή του ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας τον Μάιο 1992, όταν ήταν ήδη 86 ετών.

Κι όμως, προτού «χαθούν», ο Paddy -που δεν ήταν άλλος από τον συγγραφέα Πάτρικ Λι Φέρμορ-, o Τζον Κράξτον και ο Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας ήταν δεμένοι με μια βαθιά σχέση φιλίας που κράτησε πάρα πολλά χρόνια και παρέμεινε ζωντανή μέσα από επιστολές, φωτογραφίες, βιβλία, έργα τέχνης. Αυτή η σχέση σήμερα εμπνέει εκδόσεις, ομιλίες, πολλή έρευνα και εκθέσεις. Μία απ’ αυτές άνοιξε την περασμένη βδομάδα στην αίθουσα προσωρινών εκθέσεων της Λεβεντείου Πινακοθήκης στη Λευκωσία. Έχει τίτλο «Γκίκας, Craxton, Leigh Fermor: η γοητεία της ζωής στην Ελλάδα» και αποτυπώνει με έντονα χρώματα και άπλετο φως τον τρόπο ζωής τριών ανθρώπων που έζησαν αξιοζήλευτα.

Η ιστορία ξεκινά το 1945. Τότε γνωρίζονται -στο Λονδίνο- ο Γκίκας με τον Κράξτον. Ο πρώτος είναι 39 ετών, ο δεύτερος 23. Ένα χρόνο μετά, συνδέονται και με τον Πάτρικ Λι Φέρμορ, στα 31 του αυτός, με θέση κύρους ως υποδιευθυντής στο British Institute της Αθήνας (θέση από την οποία απολύθηκε ένα χρόνο μετά). «Ο Πάντι δεν έκανε για γραφειακή δουλειά», σχολιάζει ο Ίαν Κόλινς, ένας από τους τέσσερις συνεπιμελητές της έκθεσης στη Λεβέντειο Πινακοθήκη μαζί με την Εβίτα Αράπογλου, την Ιωάννα Μωραΐτη και τον Michael Llewellyn – Smith. Ο τελευταίος ήταν ο μόνος που απουσίαζε τη μέρα των εγκαινίων της έκθεσης. Με τους υπόλοιπους τρεις συναντηθήκαμε στον χώρο της έκθεσης για μια ξενάγηση-γνωριμία με τους πρωταγωνιστές της εν λόγω έκθεσης.

Ύδρα

«Οι τρεις τους ανταλλάσσουν γράμματα και αναπτύσσουν μια προσωπική σχέση φιλοξενίας και συγκατοίκησης», αναφέρει η Εβίτα Αράπογλου σκιαγραφώντας την ατμόσφαιρα μέσα στην οποία κινούνταν ο Κράξτον, ο Γκίκας και ο Πάντι, αρχικά με κεντρικό σημείο συνάντησης το σπίτι του Γκίκα στην Ύδρα, όπου φιλοξενήθηκαν παλαιότερα κι άλλοι φίλοι του: ο Καρτιέρ Μπρεσόν, ο Σεφέρης, ο Χένρι Μίλερ, ο Ουόλτερ Γκρόπιους. Πρόκειται για ένα εμβληματικό αρχοντικό χτισμένο σε ένα λόφο στο βραχώδες νησί της Ύδρας.

Το βράδυ του Αυγούστου καθόμαστε στην ταράτσα κάτω απ’ τον ξάστερο ουρανό και συζητούσαμε για ποίηση, πίναμε κρασί, κολυμπούσαμε, γαϊδουροκαβαλαριές, σκάκι – μια ζωή που θύμιζε μυθιστορήματα, γιατί όλοι ήτανε εξαιρετικά πρόσωπα», έγραφε χαρακτηριστικά ο Γκίκας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα συνύπαρξης Ελλήνων και ξένων διανοουμένων, συγγραφέων, ποιητών και καλλιτεχνών αναπτύχθηκε η φιλία των Γκίκα, Κράξτον, Λι Φέρμορ.

Η ευφορία στην Ύδρα εμπνέει τον Γκίκα που ζωγραφίζει μερικά από τα πιο γνωστά έργα του.

«Ήταν το σκηνικό που ξετυλιγόταν πέρα από την ψηλή αυλόπορτα της κατοικίας του, εκεί στα υψώματα του φυσικού αμφιθεάτρου που δεσπόζει πάνω από το μικρό λιμανάκι της Ύδρας. Το μόνο που είχε να κάνει εκείνος ήταν να περιπλανηθεί μέσα του, κρατώντας το τετράδιο ζωγραφικής στο χέρι», έλεγε ο Κράξτον για τα έργα του Γκίκα.

Και ο Πάντι έγραφε: «Αυτό το χάος από γωνίες, τόσο στα έργα του Γκίκα όσο και στα βράχια της Ύδρας, διατρέχουν σειρές από σκαλοπάτια που διπλώνουν σαν αρθρωτά μέτρα ανοιγμένα στην τύχη».

Η ατυχία έφερε το τέλος στο σπίτι της Ύδρας όταν μια νύχτα στο τέλος του καλοκαιριού του 1961 -και ενώ ο Γκίκας με τη σύζυγό του, Μπάρμπαρα, βρίσκονταν στο Λονδίνο- κάηκε ολοσχερώς.

Ο Γκίκας δεν επέστρεψε ποτέ σε αυτό το σπίτι. Και τα έργα του δεν ήταν ξανά τα ίδια.

Καρδαμύλη

Στο μεταξύ ο Πάντι και η Τζόαν Λι Φέρμορ αποφάσισαν πως θέλουν να ζήσουν στην Ελλάδα και αναζητούσαν ένα σπίτι που θα φιλοξενήσει την υπόλοιπη ζωή τους. Το εμπνεύστηκαν στην Καρδαμύλη, σε ένα κτήμα όπου κυριαρχούσαν μόνο «βράχια, δέντρα, βουνά και θάλασσα».

«Μας προσφέρθηκε όλη η πρώτη ύλη, ασβεστόλιθος σε χρώμα ροδακινί ή καστανοκόκκινο, που πελεκούσαμε ή ανατινάζαμε από την πλαγιά του Ταΰγετου», έγραφε ο Πάτρικ Λι Φέρμορ που έχτισε το υπέροχο σπίτι χορεύοντας στα διαλείμματα με τους εργάτες. «Η Τζόαν ήταν φωτογράφος και υπάρχει μια ολόκληρη σειρά από φωτογραφίες του σπιτιού καθώς επισκευαζόταν», σημειώνει η Ιωάννα Μωραΐτη.

Ο Νίκος και η Μπάρμπαρα Γκίκα ήταν ανάμεσα στους πρώτους επισκέπτες του σπιτιού, μαζί με τους Γιώργο και Μάρω Σεφέρη. Ο Γκίκας ζωγραφίζει πίνακες ειδικά για αυτό το σπίτι αλλά και στους τοίχους. Ο Τζον Κράξτον δεν ήταν συχνός επισκέπτης στην Καρδαμύλη, ωστόσο αντάλλασσε συχνά επιστολές με τους Λι Φέρμορ ενώ ξεκίνησε και η συνεργασία τους με τον πρώτο να εικονογραφεί τα εξώφυλλα των βιβλίων του δεύτερου.

Στο μεταξύ, και ο Τζον Κράξτον είχε αγοράσει ένα σπίτι, στην Κρήτη αυτή τη φορά.

Κρήτη

Η μακροχρόνια σχέση αγάπης του Τζον Κράξτον με την Κρήτη «στεριώνει» το 1963, όταν αγοράζει ένα σπίτι στα Χανιά. «Θεωρούσε την Κρήτη την αγριότερη εκδοχή του ελληνικού κόσμου», μου λέει ο Ίαν Κόλινς, αναφέροντας πως έφτασε για πρώτη φορά στο γειτονικό νησί γιατί «ήθελε να επισκεφτεί τον τόπο που γέννησε τον Ελ Γκρέκο, που θαύμαζε πολύ.

Στενός φίλος του Λουσιάν Φρόιντ στα νεανικά του χρόνια, ο Τζον Κράξτον προτού βρεθεί στην Ελλάδα, δεν ζωγράφιζε στους καμβάδες του τίποτα άλλο παρά εκδοχές του εαυτού του. Για πρώτη φορά ζωγραφίζει άλλους ανθρώπους στην Ελλάδα ενώ και ο ίδιος «σταδιακά γίνεται Έλληνας». Χρησιμοποιεί φωτεινά χρώματα, σχεδιάζει την καθημερινότητα των Ελλήνων και όταν επιστρέφει στην Αγγλία, η τέχνη του κρίνεται ως «σχεδόν χαζοχαρούμενη». Ο Κράξτον ήταν ένας νομάδας που ζούσε τη στιγμή και λάτρευε την καθημερινότητα των Κρητικών. Αντίθετα με την τελειότητα που διέκρινε τα σπίτια των άλλων δύο φίλων, το δικό του ήταν σχεδόν ερείπιο. Και χρειαζόταν άπειρες επιδιορθώσεις που έλεγε πως θα κάνει αλλά δεν τις ολοκλήρωνε ποτέ. «Η ίδια η ζωή τού αποσπούσε την προσοχή!», σχολιάζει ο Ίαν Κόλινς.

 

7-gkikas

Ο Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας

Κέρκυρα

Από το 1961 οπότε το σπίτι του Γκίκα στην Ύδρα κάηκε ολοσχερώς, μόλις το 1969 ο ίδιος και η σύζυγός του βρήκαν το νέο τους καταφύγιο στην Ελλάδα. Σε μια εκδρομή στην Κέρκυρα ανακαλύπτει ένα κτήμα σε μια πανέμορφη πλαγιά με θέα το λιμάνι της Κουλούρας.

«Αυτό το σπίτι ήταν ένα παλιό ελαιοτριβείο στον Άγιο Στέφανο, που η δίδυμη ιδιοφυΐα του Νίκου και της Μπάρμπαρα είχε μετατρέψει σε καταφύγιο μοναδικής ατμόσφαιρας και γοητείας», γράφει ο Πάτρικ Λι Φέρμορ.

Ο Γκίκας και η Μπάρμπαρα μεταμόρφωσαν το κτήμα σε ένα θαυμάσιο σύμπλεγμα από κτίσματα, αυλές και κήπους. Στην Κέρκυρα «αλλάζει τελείως η ψυχοσύνθεση του Γκίκα και η ζωγραφική του. Οι κυβιστικές του συνθέσεις γίνονται λυρική γραφή με στοιχεία μπαρόκ. Το σπίτι τον εμπνέει. Το ζωγραφίζει, όπως και τη φύση που το περιβάλλει», επισημαίνει η Εβίτα Αράπογλου.

Το σπίτι αυτό θα αποτελέσει και πάλι σημείο συνάντησης των τριών φίλων και οι επισκέψεις θα εναλλάσσονται μεταξύ Καρδαμύλης και Κέρκυρας.

Μέχρι που η Κέρκυρα εγκαταλείπεται, όταν η Μπάρμπαρα πεθαίνει το 1989 και ο Γκίκας δεν επιθυμεί να ζει πια εκεί. Το σπίτι αποτελεί σήμερα ιδιοκτησία του γιου της Μπάρμπαρα. Το σπίτι στην Καρδαμύλη δωρήθηκε από τους Λι Φέρμορ στο Μουσείο Μπενάκη για τη φιλοξενία λογοτεχνών. Το σπίτι στην Ύδρα παραμένει ερειπωμένο μετά την πυρκαγιά του 1961.

7-POETS EYE

 

7-LETTER

SCAN

 

 

 

Leave a Comment

{ 0 comments… add one now }

Previous post:

Next post: