Post image for Περιδιαβάζοντας την “Ιερά Οδό”

Περιδιαβάζοντας την “Ιερά Οδό”

20/03/2017

Γράφει η Ζωή Χρυσάνθου*

Η 14η του Μάρτη, ημέρα γέννησης του Έλληνα ποιητή Άγγελου Σικελιανού (1884), έφερε στον νου το ποίημα του με τίτλο “Ιερά Οδός”, στο οποίο αναπτύσσεται ένα ανθρωπιστικό θέμα που αφορά στην απολύτρωση του ανθρώπου από την καταπίεση και τον πόνο

Ο σύγχρονος άνθρωπος ζει σε μια εποχή γεμάτη αντιφάσεις, καθώς ο εσωτερικός του κόσμος συγκρούεται με τον εσωτερικό. Ο πλούτος, οι ανέσεις, τα υλικά αγαθά έχουν κυριεύσει τη ζωή μας χάρη στη ραγδαία ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας. Από την άλλη, όμως, ο άνθρωπος δεν ήταν ποτέ άλλοτε τόσο ανήσυχος, νευρικός, αγχώδης, ανασφαλής, φοβισμένος και υποδουλωμένος. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, το γεγονός ότι η 14η του Μάρτη, ημέρα γέννησης του Έλληνα ποιητή Άγγελου Σικελιανού (1884), έφερε στον νου το ποίημα του με τίτλο “Ιερά Οδός”, στο οποίο αναπτύσσεται ένα ανθρωπιστικό θέμα, που αφορά την απολύτρωση του ανθρώπου από την καταπίεση και τον πόνο. Στην αρχαία Ελλάδα, η Ιερά Οδός οδηγούσε από την Αθήνα στην Ελευσίνα, όπου τελούνταν τα Ελευσίνια Μυστήρια. Σήμερα, ο δρόμος αυτός μπορεί να αποτελέσει τον δρόμο προς την αυτογνωσία, την πορεία από τον ξεπεσμό και την υποδούλωση σε κάθε είδους καταναγκασμό στην ανθρώπινη ευτυχία, τη λύτρωση από τα οποιαδήποτε δεσμά και την απόκτηση της ψυχικής ισορροπίας. Οι αυξημένες απαιτήσεις της καθημερινότητας, η συμμόρφωση στις επιταγές της μόδας και του καταναλωτισμού, η προσπάθεια για την απόκτηση κοινωνικού και επαγγελματικού κύρους και για προσωπική και οικογενειακή ευημερία έχουν ανοίξει πολλές πληγές, που επιφέρουν τον πόνο στην ανθρώπινη ψυχή. Τον ίδιο ψυχικό πόνο βιώνει και το ποιητικό υποκείμενο της “Ιεράς Οδού”.

Όμως, αφήνει το “φως του ήλιου” να εισχωρήσει στην καρδιά του, κι έτσι κατορθώνει να επικοινωνήσει ουσιαστικότερα με τον εσωτερικό του κόσμο. Με τον τρόπο αυτό, οδηγείται στην αυτογνωσία, αφού η διαδικασία ενδοσκόπησης απομακρύνει το άτομο από τους περισπασμούς της καθημερινότητας και το εξαναγκάζει να επικεντρωθεί σε ό,τι έχει πραγματική αξία. Όμως, η εσωτερική γαλήνη μπορεί να διασπαστεί από εξωτερικές καταστάσεις. Στο ποίημα, η εμφάνιση του γύφτου και των αλυσοδεμένων αρκούδων, που τον συνοδεύουν, διαταράζει την ηρεμία του ποιητικού υποκειμένου.

Οι θλιμμένες αρκούδες ακούνε το ντέφι, υποτάσσονται στη βία του αφεντικού τους και ανασηκώνονται για να δώσουν τη συνηθισμένη παράστασή τους. Σαν αλυσοδεμένες αρκούδες δεν μοιάζουν και οι σύγχρονοι άνθρωποι, οι οποίοι ταλαιπωρούνται καθημερινά, για να εκμεταλλεύονται τους κόπους και τα κέρδη τους οι ισχυρότεροι; Ο γύφτος προκαλεί πόνο στη μικρή αρκούδα (παιδί), για να αναγκάσει τη μεγάλη (μάνα) να προσφέρει ένα καλύτερο θέαμα. Με την εικόνα αυτή μπορούν να ταυτιστούν οι σημερινοί γονείς, αφού είναι διατεθειμένοι να υποστούν οποιοδήποτε βάσανο, να θυσιαστούν για χάρη των παιδιών τους. Όταν τα παιδιά αντιμετωπίζουν οποιαδήποτε δυσκολία, καταφεύγουν στο δυνατό στήριγμά τους, τους γονείς τους, οι οποίοι είναι πάντοτε έτοιμοι να προσφέρουν απλόχερα την αγάπη και την αφοσίωσή τους. Από την άλλη, αυτοί που έχουν στα χέρια τους την εξουσία θα χρησιμοποιήσουν κάθε μέσο πίεσης και απανθρωπιάς, ώστε να επιτύχουν τους σκοπούς τους. Έτσι, οι καταπιεσμένοι και υπόδουλοι άνθρωποι θα αναγκαστούν να ικανοποιήσουν τις προσδοκίες του οποιουδήποτε εκμεταλλευτή εργοδότη, του οποιοδήποτε πολιτικού, της οποιασδήποτε ανεξέλεγκτης εξουσίας. Επιπλέον, πολλές φορές ο άνθρωπος μπορεί να συναινεί αναγκαστικά ή να επιβραβεύει την εκμετάλλευση των άλλων, όπως το ποιητικό υποκείμενο που υποκύπτει στην κυρίαρχη συνήθεια και ρίχνει μια δραχμή στο ντέφι του γύφτου (“σκλάβος κι εγώ του κόσμου, μια δραχμή…”), για να μην προκαλέσει ένα χειρότερο ξέσπασμα τους εξουσιαστή.

Σήμερα, ο άνθρωπος πρέπει να αποτινάξει τα δεσμά του, πρέπει να απαλλαγεί από τον πόνο, πρέπει να αναζητήσει την ανθρωπιά και τον σεβασμό του ανθρώπου, “ελεύτερος από μορφές κλεισμένες”. Η αυτογνωσία δεν συνδέεται μόνο με την προσωπική κατανόηση, αλλά και με την κατανόηση του ανθρώπινου πόνου και της δυστυχίας των άλλων, οι οποίοι υπομένουν καρτερικά την απληστία και τη σκληρότητα των ισχυρών. Η επίγνωση του εαυτού σημαίνει συνάμα και επίγνωση γενικότερα της ανθρώπινης ψυχής.

Θα μπορέσουν ποτέ οι άνθρωποι να εξισορροπήσουν τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους και να συνθέσουν μια αρμονική κοινωνία, όπου όλοι θα ευδαιμονούν και κανένας δεν θα αδικείται. Θα έρθει ποτέ η μέρα που οι άνθρωποι θα διαρρήξουν τα διαχωριστικά σύνορα ανάμεσα στη φτώχεια και τη δύναμη, τον πλούτο, την απληστία; Θα ενωθούν ποτέ σε μια αρμονική συνύπαρξη αμοιβαίου σεβασμού και ισότιμης ευδαιμονίας; “Θα ‘ρτει…” αυτή η μέρα, τονίζει με αισιοδοξία στο τέλος ο ποιητής!

*Φιλόλογος

Previous post:

Next post: