Post image for Άγιος Συμεών Καρπασίας :Το χωριό εξισλαμίστηκε αλλά οι κάτοικοι μιλούν την ελληνική

Άγιος Συμεών Καρπασίας :Το χωριό εξισλαμίστηκε αλλά οι κάτοικοι μιλούν την ελληνική

17/07/2017

Γράφει η Νάσα Παταπίου

Στα ίχνη ενός βυζαντινού ναού αφιερωμένου στον άγιο Συμεών τον Θαυμαστορείτη ή Νέο Στυλίτη

Στο ανατολικό τμήμα της χερσονήσου Καρπασίας υπάρχει ένα μικρό χωριό αφιερωμένο στον άγιο Συμεών, αφού φέρει το όνομα Άγιος Συμεών ή, όπως είναι περισσότερο γνωστό στους κατοίκους της γύρω περιοχής, ως Άι Συμιός. Αλλά και αυτός ο καθεδρικός ναός των ορθοδόξων στην Αμμόχωστο, όταν οι κάτοικοι της Σαλαμίνας μετακινήθηκαν στην Αμμόχωστο και δημιουργήθηκε επισκοπή, ο ναός ο οποίος οικοδομήθηκε εκεί αφιερώθηκε στον άγιο Συμεών. Φαίνεται ωστόσο ότι η τιμή του αγίου Συμεών δεν υπάρχει μόνο στο διαμέρισμα της Αμμοχώστου αλλά και στην περιοχή της Πάφου. Ως γνωστόν τα τελευταία χρόνια έγιναν επισκευές σε παλαιό εκκλησάκι αφιερωμένο στον άγιο Συμεών, μεταξύ των χωριών Πάνω Ακουρδάλιας και Μηλιούς. Θα ήταν άλλωστε παράδοξο στην Κύπρο, τη νήσο των Αγίων και μάλιστα στη χερσόνησο Καρπασίας, τη γειτνιάζουσα με τους Αγίους Τόπους, εάν δεν υπήρχε μεταξύ τόσων και τόσων αγίων και η τιμή του αγίου Συμεών.

Ας σημειωθεί ότι στο ορθόδοξο εορτολόγιο υπάρχουν δύο στυλίτες άγιοι με το όνομα Συμεών, τους οποίους τιμά και δοξάζει η Ορθοδοξία. Ο πρώτος είναι ο όσιος μοναχός ο Στυλίτης, ο πρώτος γνωστός μοναχός που ασκήτεψε πάνω σε στύλο. Ο άγιος αυτός είχε γεννηθεί σε ένα χωριό το 389 μεταξύ Συρίας και Κιλικίας. Ακολούθησε τη μοναχική ζωή σε μια μονή όπου έζησε για δέκα χρόνια ενώ στη συνέχεια έζησε έγκλειστος σε μια σπηλιά κοντά στην Αντιόχεια. Ακολούθως ασκήτεψε στην κορυφή ενός λόφου σε μια μάνδρα μικρή με κυκλικό περίβολο. Οι συνεχείς οχληρίες του κόσμου που έσπευδε να τον συναντήσει λόγω των χαρισμάτων του, τον ανάγκασαν να ασκητέψει σε στύλο όπου όρθιος προσευχόταν συνεχώς κάτω από τον ήλιο, τη βροχή, το κρύο και τον άνεμο. Ο Συμεών διέκοπτε μόνο δύο φορές την ημέρα τις προσευχές του για να συμβουλεύσει, να νουθετήσει, να λύσει προβλήματα και να φροντίσει αρρώστους και δυστυχισμένους. Είναι γνωστός ως ο άγιος Συμεών ο Στυλίτης και η μνήμη του τιμάται την πρώτη Σεπτεμβρίου.

Ο άλλος άγιος Συμεών είναι ο επονομαζόμενος ο Νεότερος ο Θαυμαστορείτης ή νέος Στυλίτης. Το επίθετο Θαυμαστορείτης δόθηκε στον άγιο επειδή είχε αποσυρθεί στο Θαυμαστό Όρος όπου υπήρχαν μόνο ξερόλιθοι και εκεί έζησε σκληρή ζωή για 45 έτη. Είχε το χάρισμα της προοράσεως και μεταξύ άλλων είχε προαναγγείλει τους σεισμούς της Αντιοχείας και Κωνσταντινουπόλεως του 557 μ.Χ. Επίσης θεράπευε κάθε ασθένεια. Είναι μεταγενέστερος έναν αιώνα από τον άγιο Συμεών τον Στυλίτη και εορτάζεται στις 24 Μαΐου. Ας σημειωθεί ωστόσο ότι, όπως τεκμηριώνεται μέσα από τις πηγές, φαίνεται μάλλον ότι στην Κύπρο είχε φτάσει η τιμή του αγίου Συμεών του Θαυμαστορείτη από πρόσφυγες της Συροπαλαιστίνης, άρα, σ’ αυτόν είναι αφιερωμένοι οι ναοί στη μεγαλόνησο.

Στο χωριό Άγιος Συμεών Καρπασίας υπήρχε βέβαια κάποτε και μία εκκλησία αφιερωμένη στον όσιο Συμεών τον Νέο Στυλίτη ή Θαυμαστορείτη, και γι’ αυτό, όπως συμβαίνει συνήθως, πήρε και το ίδιο το χωριό το όνομά του. Η ύπαρξη του ναού δεν μαρτυρείται μόνο από το ίδιο το όνομα του χωριού, και από την προφορική παράδοση, αλλά και μέσα από τις βενετικές πηγές. Ακόμη, οι βενετικές πηγές και κυρίως αρχειακό υλικό μάς προσέφεραν και άλλες ειδήσεις για το χωριό Άγιος Συμεών Καρπασίας που η μοίρα το έφερε οι κάτοικοί του να εξισλαμιστούν κατά τον 17ο μάλλον αιώνα. Ωστόσο οι κάτοικοι του χωριού έως σήμερα παλαιότεροι και νεότεροι δεν λησμόνησαν τη μητρική τους γλώσσα, αφού μιλούν άπταιστα τα ελληνικά και χωρίς ίχνος κάποιας τουρκοκυπριακής πιθανόν προφοράς.

Οι βενετικές πηγές

Οι βενετικές πηγές έφεραν στο φως στοιχεία για τον πληθυσμό του χωριού Άγιος Συμεών κατά τον 16ο αιώνα, τους φεουδάρχες του, τα ονόματα, την καταγωγή και τους μισθούς του τσιβιτάνου και μπανιέρου που ήταν διορισμένοι στο χωριό, κατά τα έτη 1561 έως 1562, και το πιο σημαντικό πάνω από όλα μάς προσέφεραν ενδιαφέρουσες ειδήσεις για την εκκλησία  του χωριού την αφιερωμένη στον άγιο Συμεών τον Θαυμαστορείτη. Το χωριό Άγιος Συμεών Καρπασίας απαντά και στους τέσσερις βενετικούς καταλόγους με τα χωριά της Κύπρου ως San Simeon, A. Symeon ή S. Simeo. Στην απογραφή του 1565 αναφέρεται ως χωριό (casal) και όχι ως πραστιό, δηλαδή μικρό χωριό, και είχε 116 κατοίκους αρσενικού γένους ελεύθερους καλλιεργητές, τους αποκαλούμενους φραγκομάτους. Ο Άγιος Συμεών, όπως μαρτυρείται στην πηγή αυτή, είχε δέκα κατοίκους φραγκομάτους περισσότερους από ό,τι το χωριό Γιαλούσα, αφού ο πληθυσμός της Γιαλούσας σε φραγκομάτους ήταν 106. Κατά τη διετία 1561 έως 1562 στο χωριό Άγιος Συμεών υπηρετούσε ως τσιβιτάνος ο Βικέντιος του Συμεών (Vicenzo tu Symeon) από τον Άγιο Συμεών, με μισθό 50 βυζάντια και ως μπανιέρος υπηρετούσε ο Πωλίνος του Γιώργη (Pollino tu Yorgi) επίσης από τον Άγιο Συμεών και με μισθό 50 βυζάντια.

Μια δικαστική υπόθεση για κάποια φέουδα μάς αποκάλυψε τους φεουδάρχες του Αγίου Συμεών τόσο επί Φραγκοκρατίας όσο και επί Βενετοκρατίας. Αναφερόμαστε στην υπόθεση της διεκδίκησης τριών χωριών από τον Ευγένιο Συγκλητικό, τα οποία του αφαιρέθηκαν από τη Δημοκρατία της Βενετίας, μετά τον θάνατο της συζύγου του ελλείψει απογόνων. To 1563 o Eυγένιος Συγκλητικός έχασε στο δικαστήριο και έτσι δεν κέρδισε τα τρία χωριά φέουδα, τα οποία ανήκαν στη σύζυγό του. Ο Συγκλητικός, ωστόσο, επανήλθε στις αρχές του έτους 1570 με νέα έγγραφα, με τα οποία προσπαθούσε να αποδείξει ότι τουλάχιστον ένα από τα τρία χωριά ήταν ελεύθερο φέουδο και δεν μπορούσε να του αφαιρεθεί. Τα νέα στοιχεία που προσκόμισε αναφέρονταν και στο φέουδο του Αγίου Συμεών και σε έναν δικαστικό αγώνα για το χωριό μεταξύ αρκετών μελών της οικογένειας della Gridia (Ντελαγριδία). Μεταξύ άλλων αντλήσαμε τις εξής πολύτιμες πληροφορίες για τη μοίρα του χωριού αυτού. Ο βασιλιάς της Κύπρου Ιωάννης Β΄ Lusignan, στις 4 Απριλίου 1450, ημέρα Σάββατο, είχε παραχωρήσει με δωρητήριο έγγραφο το χωριό Άγιος Συμεών στον φεουδάρχη Ιάκωβο Σκαλιά ή Σκαλιώτη και στη σύζυγό του Βαλεντίνη della Gridia. Προηγουμένως, όπως αναφέρεται στο έγγραφο, το χωριό Άγιος Συμεών ανήκε σε κάποιον Νικόλαο Passerot, εάν τελικά έχει αναγνωσθεί ορθά το όνομα, γιατί είναι όντως δυσανάγνωστο. H Βαλεντίνη della Gridia, φεουδάρχης του Αγίου Συμεών, όταν έχασε τον σύζυγό της παντρεύτηκε σε δεύτερο γάμο έναν άλλον φεουδάρχη, τον Mάρκο Piacenti de Rego, ο οποίος κατείχε επίσης στην Καρπασία άλλα τρία χωριά, την Κορόβια (Acorovia), τον Μαχαιριώνα, που έσβησε με την πάροδο των ετών, και την Έξω Γαληνόπωρνη. Η Γαληνόπωρνη το 1565 αναφέρεται ως να είναι δύο χωριά, η Έξω και η Έσω Γαληνόπωρνη, χωριό το οποίο στην απογραφή του 1881 και εφεξής αναφέρεται απλώς ως Γαληνόπωρνη. Τελικά ο Άγιος Συμεών κατά τη Βενετοκρατία ήδη από το 1535 αναφέρεται ως φέουδο του Bernardo della Gridia, απογόνου ή στενού συγγενή της Βαλεντίνης della Gridia.

Ο ναός του Αγίου Συμεών

Την ύπαρξη ναού αφιερωμένου στον άγιο Συμεών στο ομώνυμο χωριό, όπως ήδη αναφέρθηκε, δεν διέσωσε μόνο η προφορική παράδοση των κατοίκων των γειτονικών χωριών, αλλά και κατοίκων του εν λόγω χωριού. Επιπρόσθετα στοιχεία για τον ναό απαντούν και σε βενετικές πηγές του 16ου αιώνα, ενώ πρόσφατα κατορθώσαμε να εντοπίσουμε τον χώρο όπου ήταν οικοδομημένος ο ναός, αλλά και αυτά τα ίδια τα θεμέλιά του. Κατά την τελευταία δεκαετία της βενετικής κυριαρχίας στην Κύπρο, πριν η οθωμανική αυτοκρατορία εισβάλει στη μεγαλόνησο και την αποσπάσει από την εξουσία της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, σύμφωνα με τις βενετικές πηγές, ο συγκεκριμένος ναός του Αγίου Συμεών επισκευαζόταν. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι ο ναός ήταν παλαιός βυζαντινός ναός που πρέπει να οικοδομήθηκε κατά τον 11ο ή 12ο αιώνα, κατά την ίδια εποχή κατά την οποία εισήχθη η τιμή στη μεγαλόνησο του Αγίου Συμεών του Θαυμαστορείτη και έτσι χρειαζόταν επισκευή. Σύμφωνα με τις βενετικές πηγές, κατά τη διάρκεια της επισκευής του ναού και μετά από ένα όραμα που είχε ένας ταπεινός κάτοικος του χωριού, είχε αποκαλυφθεί σε σημείο του ναού μεγάλος θησαυρός σε τρία πήλινα δοχεία αποτελούμενος από μεγάλο αριθμό χρυσών δουκάτων. Εκμισθωτής του χωριού τότε ήταν ο Φραγκίσκος Σγουρόπουλος που κατείχε και άλλα χωριά της Καρπασίας, είτε ως φέουδα είτε απλώς με εκμίσθωση. Αρχειακό υλικό μάς προσέφερε πολλά στοιχεία για μέλη της οικογένειας των Σγουρόπουλων και για τις περιπέτειες και τα δεινά τους, κυρίως κατά το 1570-1571, μετά την πτώση της Κύπρου στην εξουσία των Οθωμανών.

Οι κάτοικοι του χωριού κατά τον 17ο αιώνα, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Ριζοκαρπασίτης μοναχός Ακάκιος, κατά κόσμον Ανδρέας, εξισλαμίστηκαν κάτω από το βάρος των φορολογιών και όταν στα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας θέλησαν να επανέλθουν, η Εκκλησία της Κύπρου δεν τους δέχθηκε. Βέβαια δεν λησμόνησαν τη γλώσσα τους και έως σήμερα μιλούν άπταιστα την ελληνική. Είναι αναμφισβήτητα και ο Άγιος Συμεών μεταξύ άλλων ένα ελληνόφωνο μωαμεθανικό χωριό της Καρπασίας. Οι κάτοικοι του Αγίου Συμεών και μετά σχεδόν από τριακόσια χρόνια, όταν τους ρωτήσαμε πριν από μερικές μέρες εάν γνώριζαν πού βρισκόταν οικοδομημένος κάποτε ο ναός του Αγίου Συμεών του Θαυμαστορείτη στο χωριό τους, αυτοί πολύ πρόθυμα μας υπέδειξαν τον χώρο δίπλα στο κοιμητήριο του χωριού, αλλά και τον «θεμελιό» του ναού. Επρόκειτο δηλαδή για ίχνη από τον πάλαι ποτέ ναό, τα οποία και φωτογραφίσαμε. Η πρόσφατη περιήγηση στην Καρπασία δεν μας πρόσφερε μόνο συγκίνηση και θλίψη, αλλά ταυτόχρονα μας αποζημίωσε πλουσιοπάροχα αφού αναζητήσαμε και τελικά εντοπίσαμε μετά από αιώνες το πιο ισχυρό τεκμήριο της καταγωγής και του θρησκεύματος των κατοίκων του χωριού, που βέβαια δεν ήταν άλλο από τα θεμέλια και τα ίχνη ερειπίων του ναού του Αγίου Συμεών του Θαυμαστορείτη, τα οποία μας υπέδειξαν αυτοί οι ίδιοι οι ελληνόφωνοι κάτοικοι του χωριού.

Ποιος αλήθεια μπορεί να σβήσει την ιστορία αιώνων, έστω και εάν οι κάτοικοι για κάποιους λόγους εξισλαμίστηκαν ή εάν το χωριό Άγιος Συμεών μετονομάστηκε μετά την τουρκική εισβολή σε Avtepe, δηλαδή Κυνηγόλοφος; Η μνήμη ωστόσο και το ελληνόφωνο των κατοίκων καταδεικνύει ότι και αυτοί οι αιώνες, η μακρά χρονική περίοδος δηλαδή που πέρασε, αν και συνηθίζουμε να λέμε ότι όλα τα σβήνει ο χρόνος και τα θεραπεύει, φαίνεται ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση υπήρξαν ουσιαστικά ανίσχυροι αφού δεν κατόρθωσαν να εξαλείψουν την ελληνίδα γλώσσα, την «Ελλάδος φθόγγον χέουσα», αλλά ούτε τη μνήμη και την προφορική παράδοση των πάλαι ποτέ Ελλήνων ορθοδόξων κατοίκων του χωριού, του αφιερωμένου στον άγιο Συμεών τον Θαυμαστορείτη…

Φωτογραφία:  Ό,τι έχει απομείνει από τον πάλαι ποτέ βυζαντινό ναό τον αφιερωμένο στον άγιο Συμεών τον Θαυμαστορείτη, στο ελληνόφωνο μωαμεθανικό χωριό της Καρπασίας Άγιος Συμεών.

Previous post:

Next post: